De VlinderstichtingVlindernet
Help de vlinders
Dé informatiesite voor alle in Nederland voorkomende dagvlinders en macronachtvlinders

Sluipwespen en vlinders

De belangrijkste doodsoorzaak van vlinders en andere insecten zijn parasitoïden. Het is ondoenlijk om alle groepen op te noemen, maar vier belangrijke zijn de vliegenfamilie Tachinidae (sluipvliegen), en de wespenfamilies Trichogrammatidae, Braconidae en Ichneumonidae (de laatste families vormen samen de sluipwespen).
 
Alle parasitoïden hebben gemeen dat ze een ei leggen óp of via een legboor ín een gastheer, of op een plek waar het ei grote kans heeft te worden opgegeten. Uit dat ei ontwikkelt zich een larve (of soms een aantal) die de gastheer of van buitenaf of van binnenuit opeet. Door allerlei, vooral biochemische, technieken wordt de weerstand van de waard uitgeschakeld. Trichogrammatidae zijn extreem gespecialiseerd: zij ontwikkelen zich in insecteneieren. Uit één vlinderei kunnen enkele tientallen wespjes komen; ze horen dan ook tot de kleinste insecten.
In de oudere literatuur wordt voor dergelijke insecten de term parasieten gebruikt, maar dat is niet juist. Een echte parasiet, zoals een hoofdluis, berokkent zijn gastheer weliswaar hinder, maar heeft er alle belang bij om de gastheer in leven te laten. Sluipwespen en dergelijke zijn juist 'predatoren' die één enkel prooidier langzaam opeten.
 

Rups van de agaatvlinder (Phlogophora meticulosa), geparasiteerd door Euplectrus bicolor. Foto: Bob van de Dijk
Hieronder vindt u twee artikelen waarin u meer informatie kunt lezen over sluipwespen en vlinders.
 

Geparasiteerde rups van de gamma-uil (Autographa gamma). Foto: Jeroen Voogd
Sluipwespen onder de loep (Vlinders, mei 2007) »
In dit artikel maken we kennis met de bijzondere wereld van sluipwespen. Iedereen die wel eens een gevonden rups heeft proberen op te kweken, kent het gevoel van teleurstelling als er een of meer sluipwespen verschijnen in plaats van een vlinder. Toch zijn de sluipwespen veel meer dan alleen ‘moordenaars’. Ze vormen een belangrijke schakel in de biologie en ecologie van veel vlinders. Meer lezen »
 

De pop van dit groot koolwitje is geparasiteerd geweest. Linksbovenin is nog het uitsluipgat te zien.
Foto: Meint Mulder
Groot koolwitje pas op! Sluipmoordenaars op de loer ... (Vlinders, augustus 2010) »
Sluipwespen vormen een groot gevaar voor vlinders. Vele zijn gespecialiseerd in het vinden van een specifiek stadium van een vlindersoort. Sluipwespen leggen hun ei of meerdere eieren óp (ectoparasitoïden) of via een legboor ín (endoparasitoïden) hun gastheer. De larven ontwikkelen zich vervolgens óp of ín hun gastheer door deze langzaam op te eten. Als de ontwikkeling van de wespenlarven is voltooid, is de gastheer al gedood of gaat deze alsnog dood. Er kunnen drie ‘algemene' sluipwespengroepen onderscheiden worden: eiparasitoïden, rupsparasitoïden en popparasitoïden. Als voorbeeld worden in onderstaand artikel sluipwespen gebruikt die verschillende stadia van het groot koolwitje (Pieris brassicae) aanvallen. Meer lezen »
 

Geparasiteerde rups van het groot koolwitje. Het geel naast de rups zijn cocons van de sluipwesp Cotesia glomerata. De larven eten de rups van binnenuit op en verlaten de rups als ze volgroeid zijn. Vervolgens sterf de rups. Foto: Vivian de Bakker

 

Laatste wijziging: 27 mei 2015

Rups van het kaasjeskruiddikkopje - sluipwesp Hoposoter


Op onderstaande foto's van Meint Mulder is te zien hoe een rups van het kaasjeskruiddikkopje wordt opgegeten door een larve van een sluipwesp uit het geslacht Hyposoter. Deze sluipwespen leggen de eieren in de rupsen als deze op het punt staan om uit het ei te komen of in rupsen van het eerste stadium. De sluipwesp legt een ei per rups.

Rups van het kaasjeskruiddikkopje.
De sluipwesplarve heeft de rups van het kaasjeskruiddikkopje opgegeten en meteen een cocon gesponnen. Alleen het open gebarsten velletje van de rups is nog zichtbaar.
Cocon van de sluipwesp. Het kleurenpatroon van de cocon is specifiek voor deze familie.

Meer geparasiteerde rupsen


Rups van het kroonvogeltje (Ptilodon capucina), geparasiteerd door Eulophus ramicornis. Foto: Kees en Stella Boele
Gemummificeerde rups van de rietvink (Euthrix potatoria) door een sluipwesp van het geslacht Aleiodes. De uitkruip-opening van de sluipwesp is duidelijk zichtbaar. Foto: Ton Jongejan
Geparasiteerde rups van de kooluil (Mamestra brassicae). Foto: Kees Smit

Geparasiteerde pop


Deze pop van de gehakkelde aurelia wordt geparasisteerd door sluipwespen uit het geslacht Pteromalus. Foto: Marianne Horemans

De Vlinderstichting beschermt vlinders en libellenOp Vlindernet vind je alles over vlindersOp Libellennet vind je alles over libellen